Dejan Đorić

MITROVIĆEVO MELANHOLIČNO CARSTVO

   Ulja Gorana Mitrovića su po formi monumentalna, a sadržaj, izraz, potez i kolorit veoma snažni. Iz njegovih paganskih predela ishodi danas izgubljen smisao za herojsko, podiže se magla, vije se dim istorije, a topla, vlažna zemlja isparava. To je realizam koji prinosi mirise i dodire, Mačva i Srem su kao začarani, mistični, izrasli iz crnice. Posle svih eksperimenata i proglasa smrti umetnosti, ponovo se pojavljuje pravo slikarstvo: nostalgično i dramatično, osećajno, nalik antičkim mitovima, umetnost koja zrači kvalitetom. Zbiva se tu sudar elemenata, bore se zemlja i nebo, crtež i boja, slikar i slika, sve u skladu sa Heraklitovom mudrošću da je ’’rat otac svih stvari’’. Bez bilo kakve teorije, estetskog predumišljaja ili diskurzivnog ubeđivanja, bez ispraznosti glamura i prolaznosti brzo stečene slave, izraslo je slikarstvo snage, volje, sokova krvi i tla, drame i skrivenog užasa.

U Mitrovićevom melanholičnom carstvu sve je simbolično i scenično, počev od boje neba, njegove svetlosti, prikaza doba dana, ambijenta, atmosfere u koju je utopljeno njegovo pozorište. U tom svetu jakih kontrasta naglašeno svetlo tamnim razlikama, u tom slikanom vilajetu, sve je istovremeno i realno, možda baš zato i magično. Suočeni smo sa zorama i sutonima, paganskim, strasno naslikanim predelima, svežim poticajima mašte, koji deluju ponorno i strašno jer su prenešeni u viziji, srazmernoj našem odvajanju i otuđenju od prirode. To je umetnost katkad gruba i sirova, muška svakako, materijalistička ponekad, a uvek mitska, ona koja vraća poverenje u svet i zvuči poput tužbalice ili zvona u noći. To je povratak zemlji, nebu i pticama.

Neki savremeni cinik ne bi se samo upitao da li danas ima smisla ovako slikati već, nakon svega, da li uopšte slikati. To bi bilo pitanje prosečnog intelektualca suočenog sa ovakvim, pravim slikarstvom, iz koga neskriveno, izazovno izbija prezir prema svemu ovovremenom. Čovek širokog uma brzo shvata poruku Mitrovićeve umetnosti. Na početku jednog veka koji sluti smrt prirode i smutnju ljudskog duha, prevlast izveštačenog, lažnog, virtuelnog, slabog u svim domenima, pojavio se jedan ne toliko usamljen, umetnik koji svojim opusom drsko satire duh vremena, dela nasuprot svemu, nastupa kao bogoborac protiv ikona reklamokratije. U pustinjama duha ukazuje na nešto sasvim drugo- na blato, strašila, njive, ljude… Možda mu upravo zato verujemo. Da li će se bilo kada ponovo poći tim tragom, putevima masne zemlje ka dimu i vatri, putevima žetve i žrtve, zavisi od onoga što je preostalo u čoveku. Mitrović je mlad slikar, a već je ispunio svoju sudbinu, sudbinu umetnika- pokazao je put.

NOSTALGIJA VEKOVA

(IZVODI IZ ESEJA)

    I likovnim kritičarima i publici jasno je da slikar Goran Mitrović zauzima jedno od najviših mesta u istoriji srpske figuracije devedesetih. Razlozi Mitrovićevog uspeha leže i u činjenici da on nije tematski usko specijalizovan, te vlada kako mrtvom prirodom, pejzažem, vedutom, tako i grupnim figuralnim predstavama, portretom, žanr scenama… Kao slikar usamljeno je posegao za ikonografskim i predmetnim repertoarom drevne slovenske simbolike. On postavlja predmete, materije, oblike i boje u jedan mitski poredak, u svet magijskih odnosa. Venci, krstovi, rogovi, bilje, tkanine, kosti, drvo, koža, tvore arhetipske postavke, oblike i konstrukcije kojih se mi više ne sećamo, ali za koje slikar i stanovnici Panonije i Srbije znaju da imaju moć da oteraju zlo od useva, polja, da razbiju nepogodu ili gradonosni oblak. Mitrovic odlazi korak dalje. Moderni artefakti koje uvodi u sliku imaju funkciju određenja kontinuiteta, ukazujući da se mitski duh i poredak rasprostiru od praistorije do naseg vremena i savremenih predmeta.

Stari predmeti i predmeti koji su izgubili funkciju za Mitrovića su idealni mobilijar u kome počiva vreme, koji izaziva dublje emocije. On radi sa predmetima-simbolima, arhetipovima (u Jungovom smislu), te u gledaocu pokreće metafizičke momente sećanja i uosecavanja: drvo, gvožđe, nostalgija rđe, čvrstina spojeva, suvoća, crvena magična vunica, utemeljuju poverenje u svet. Kao što predmeti, njihove površine i spojevi, imaju magijski značaj, tako i boje i atmosfere teških sumraka, dramatično šaranje svetlosti po predmetima i ljudima u zimskim i jesenjim smirajima, imaju svoju dublju svrhovitost. Drama svetla i senke, sumrak, umiranje ali i prisutnost svetlosti, momenti su kada se čovek ravnice oseća usamljeno, sam sa sobom i izgubljen pred navalom onostranog. O tom momentu mešanja dana i noći kao pokretaču duhovnog, govori se u mnogim tradicijama: Zbog toga, Mitrovićeve postavke u prirodi ponekad poprimaju jeziv, groteskni izgled. To se sve odigrava na granicama naše percepcije i straha, u pokrenutoj imaginaciji, koju od konačnog rasula čuvaju temeljni simboli i predmeti reda, zdravlja i pouzdanja. U ovakvu duhovnu avanturu mogao je da uđe samo odvažan i vešt slikar, i mi samo mozemo naslutiti koliko je napora i samopregora Goran Mitrović morao da uloži u svoje slike. Taj borac i ikonopisac mitskih panonskih atmosfera sete sa pravom se vrednim sprskim slikarima, publici i kritici ukazuje kao majstor pred kojim vreme utire svoje puteve.